Waarom eten Nederlanders tegenwoordig veel meer rijst, tortilla’s, tofuburgers of pizza’s en drinken meer sherry of wijn dan ongeveer twintig jaar geleden? Zonder twijfel is dat de verdienste van onze supermarkten en met name het tijdschrift Allerhande van Albert Heijn schijnt daar een forse vinger in de pap te hebben gehad. De situatie in België kan ik niet goed inschatten, maar waarschijnlijk is de verandering daar iets minder, omdat de eetcultuur daar altijd al op een wat hoger niveau stond.
Hoe dan ook, supermarkten hebben er ongetwijfeld voor gezorgd dat we producten eten en drinken waar we voorheen het bestaan niet kenden. Een duidelijker bewijs van de macht van dergelijke grote bedrijven is er niet. Zij zijn in staat om massaal ons gedrag te veranderen.
Aan de inkoopzijde is de macht van de supermarkten ook merkbaar, signaleren boerenorganisaties en producenten van voedingsmiddelen. Vlees-, koek- en frisdrankfabrikanten moeten luisteren naar de grootgrutters op straffe van verwijdering uit het schap. Boeren en tuinders zien met lede ogen aan hoe hun producten voor minimale prijzen moeten worden geleverd, terwijl uit LEI-onderzoek blijkt dat de winkelbedrijven de grootste marges maken. Want hoewel de supermarkten aangeven onderling in oorlog te zijn, zijn de winsten aan het eind van het jaar toch aanzienlijk.
Toch hebben de winkelbedrijven het ook niet gemakkelijk, want ze worden steeds meer belaagd door actiegroepen. In ‘De Voerschep’, op pagina 35 van deze uitgave geeft Marc Jansen van het CBL daarover uitleg. Hij constateert dat de activisten schuiven in de thema’s en de manier van werken. Niet langer wordt op feitelijkheden gehamerd, maar meer op ongrijpbare zaken als dierenwelzijn en milieu. „Dat maakt het moeilijker om te zeggen dat het niet klopt”, zegt Jansen.
Dat vind ik raar. Het is nota bene een bedrijfstak die in staat was om ons massaal goedkope sherry te laten drinken en die producenten voortdurend in de tang houdt. Die organisaties zouden machteloos staan tegenover dubieuze emotiegerichte argumenten van Milieudefensie of Greenpeace? Eerder is het gebrek aan kennis, kunde, gedrevenheid of creativiteit. Oppassen dat de toeleveranciers niet voor het karretje worden gespannen.